Культура
Pirozbahi: Knyaze Ibrahim
Caweke kêfxweşiyê û serbilindiyê gihîşte me.
Asambilêya gelê komara Qazaxistanê, ku sala 1995 a ji aliyê prîzîdêntê wê komarê Nûrsultan Nazarbayêv da hatiye avakirin xwe jî serok e, çend roj berê, 24 meha nîsanê, di civîna xwe da birayê meyî hêja profêsor, rojhilatzan, serokê fêdêrasiyona Kurdê Qazaxistanê “Berbang” Kinyazê Îbrahîm Mîrzoyêv bi yekdengî bijart wek cîgirê serokê Asambilêyê- N.A.Nazarbayêv.
Eva bûyareke dilşabûnêye mezin e, çawa ji bo kurdê wê komarê, temamiya gêlê kurd lê zeftir ji bo heval-hogirê wî, xazma ji bo wan ku rêyên jîyanê da tev mrşyan e.
Rêya Kinyaze rewşenbîriyê salên dibistanê da dest pê bûye.
Bûyarên dîrokêye dema deshiletdariya sovêtê, nefiya gelek gelaye salên 1937 a û peyra Qazaxistan kirin pirgel. Ne ku tenê bû pirgel lê bû weletekî pêşdaçûyî zengîn.
Nîvê salê şêstî, li bajarê Yêrêvanê komela me ya xwedevan û gêncên Kurd hebû. Xwendevan û gêncên me pirr bûn û hevtêk tunebû ku em li hev necivyana. Cîyê civîn û xebata komela me jî tunebû, (Sovêtê da cî nedidan komelên netewî ). Em carna aûdîtorê zanîngehan, carna odên xwendkaran yên razanê, carna jî hema nav baxçên bajêr da dihatin cem hev
Wê demê Başûrê welatê me da bi serokatya Barzanyê Mezin tevger û serhildan bû. Xwenaskirina miletyê û hêza weletparêzyê li nav kurdên Ermenistanê da pirr bilind bûbû. Komela me mehê carekê êvarî li ser pirsgirêkên dîrok, çand, ziman, şerkarya gelê kurd ya azadaryê çê dikir .. Temamya rewşembîrên me û usa jî karkir û gundiyên kurd yên Yêrêvanê û der-dora wê malêva, jin zarokava dihatin civînên me, dengbêj û sazbendan konsêrtên hewaskar didan.
Wê demê xortekî bedewî bilind jî bi aktîvî tevî xebatê komelê dibû… Nenihêrî bejin-bala xweye merdane ew emrê xwe da yê herî biçûk bû, çiqas tê bîra min hê şagirtê dibistanê bû. Digotin lawê xûşka nivîskarê kurdî bi nav û deng, remetyê Wezîrê Nadirî ye…Kêfa gişka jêra dihat, ew hiz dikirin. Jiwê demê da ez pismamê xweyî hêja Kinyazê Îbrahîm ra nas û dostim…
Rind tê bîra min, paşê Kinyaz salekê-duda bû rêvabirê wê komelê jî.
Ji wî nivşê me gelek kadirên bi nav û deng derketin, Ji wan yek jî birayê minî hêja, akadêmîkê Akadêmya xwendina bilinde navnetewî û Akadêmîya zanîstê sosîologiyê, prof. doktorê ulmê fîlologyê, prorêktorê Ûnîvêrsîtêta ser navê Abay ya bajarê Almatayê, Komara Qazaxistanê Kinyazê Îbrahîm.
Bawarkî 35-40 salî me hevaltî kirye…Ew xortê aqilî bi şûret, li ber çavê me derecê, zanestyê ra gav bi gav bilind bû: xwendkarê Zanîngeha dersdarhazirkirnê ya ser navê Xaçatûr Abovyan li bajarê Yrêvanê, aspîrant û dersbêjê wê zanîngehê, doktoriya ewlin, doktoriya duda, pirofêsorî, cîgirê dêkan, rêvabirê par û ambîona zimanê azeyrbêcanî, endemê yekîtya nivîskarê Welatê Sovyêtê, serokê beşa nivîskarêên Azeyrbêcanî ya rex yekîtya nivîskarên Ermenistanê.
Wan sala, Kinyaz çiqas jî bi pêşe û karê xwe ziman, çanda Azerya va girêdayî bû, lê dilê wî li nav civak, tevger, hatin – çûyîna gelê wî da bû. Pêşewityekî kurdîtyêyî usa bû, ku navê wî tim di nav her dereceke kurdewaryê da, cêrgên ewlin da bû… Herd dîsêrtasiyayên wî û temamya xebatên wî bi tomerî li ser pirsgirêkên edebiyeta Kurdîn e.
Ermenistanê da goveka heval, nas û dostê wî pir bû. Emekê wî pirr e ser wan xort û keçên kurdan ku mektebên Ermenistanê yên zimanê azerî da dixwendin, ji pey qedandina mektebê bi alîkarya wî gelek ji wan dibûne xwedevanê wê parê kîjan wî rêvadibir…
Dewya salên hestêyî salên dijwer seva me Kurdan hatin. Welatê Sovyêtê li hev ket. Pêlên miletçîtyê Ermrnistan hildan. Dutîretî kirine nava civaka Kurdan. Kinyaz jî tevî temamya rewşembirên kurd, her tişt kirin, ku nişkêva xiravî di navbera civaka me da çê nebe, xêrnexwez û dijminê gelê me negihîjin meremê xwe..
Wan salên dijwer Kinyazê Îbrahîmji bo Kurdên musulman, bi rastî jî bû rêvabirekî bi şuret û bi saya wî payê wê civakêyî pirrê bi tifaq, bê zyan û qurbanyên mezin cîguhestî Komara Qazaxistanê bûn.
Almatayê meydana karê wî yên zanyarî, perwerday, civakî hê fire bûn… Tevî karê Ûnîvêrsîtêtê yê bilind usa jî rêvabirê kovara “Nûbar”, nivîsar û weşena bi deha pirtûkên edebyetzanya kurdî, pirtûkên dersa, hazirkirina kadirên zanyar, serokatiya fêdêrasyona komelên kurdê Qazaxistanê “Berbag”…
Ji bo karê hêja pirpfêsor usa jî hêjayî gelek nav û xelatên bilind bûye.
Niha jî caweke kêfxweşiyê gihîşte me.
Asambilêya gelê komara Qazaxistanê, ku sala 1995 a ji aliyê prîzîdêntê wê komarê Nûrsultan Nazarbayêv da hatiye avakirin û rêvabirin, çend roj berê, 24 meha nîsanê, di civîna xwe da birayê meyî hêja profêsor, rojhilatzan, serokê fêdêrasiyona Kurdê Qazaxistanê “Berbang” Kinyazê Îbrahîm Mîrzoyêv bi yekdengî bijart wek cîgirê serokê Asambilêyê-cîgirê pirîzîdênt N.A.Nazarbayêv.
Knyazê bira, ez ser navê temamiya rewşembîrya meye Ermenistanê, hevalê teye sala, te pîroz dikim vî karê bi rûmet da tera serketinê û xweşiyê dixwezim.
Eskerê Boyîk
28.04.2013
www.kurdist.ru
Культура
ПАШАЕ АФО: «НЕ СМОТРИ НА МЕНЯ ТАК!..»
(Его памяти)
Не смотри на меня так, не смотри на меня так,
Без дыма, без дыма — сердце моё горит!..
Три года назад, почти в эти же сентябрьские дни, тысячи поклонников народного певца Пашае Афо услышали эти строки его песни — но на этот раз не так, как обычно. В тот день они звучали с особой грустью и состраданием.
К тому времени он уже несколько месяцев тяжело болел. Сердце этого певца, автора песен и обладателя тонкого, мягкого голоса горело — без дыма, без конца…
В начале сентября 2023 года мне позвонил мой друг Хачое Коте и сообщил, что Пашае Афо очень тяжело болен: у него онкологическое заболевание. Он отгородился от всех — от друзей, родственников, от окружающего мира. Отключил телефон и ни на чьи звонки не отвечал.
У меня были два его номера телефона. Я звонил ему, набирал снова и снова, но, увы, ответа не было. И тогда я погрузился в тяжёлые раздумья: «Эх, коварная судьба!..»
Да, этот мир не является чьей-либо собственностью, и жизнь человеческая не вечна. Но болезнь приходит внезапно, не выбирая людей, не зная ни границ, ни времени года…
И вот 22 сентября пришла печальная весть: по милости Божией Пашае Афо скончался.
С грустным и тоскливым сердцем, с глубокими и тревожными мыслями я мысленно вернулся в середину 1970-х годов, когда песни Пашае звучали в эфире нашего ереванского радио.
Царство ему Небесное! Халиле Чачан Мурадов в своё время пригласил Пашае Афо и записал несколько его песен, которые до сих пор хранятся в золотом фонде радио: «Wisa nenêr tû li min», «Ax, nazikê, nazdarê», «Ez werdeka gola şînim», «Giryê saz».
В последние годы Пашае Афо сочинял песни на стихи Аскяре Боика, Хачое Каро и автора этих строк и публиковал их в социальных сетях.
Он был очень добрым человеком и хорошим другом. Мы часто созванивались. Паша говорил, что по музыкальному стилю, особенно по характеру аранжировок, его творчество близко к пению Араме Тикрана. И в этом действительно была своя истина: Арам играл на сазе, а Паша пел.
Однажды он позвонил мне, и мы долго разговаривали о народном фольклоре, музыке и песнях. В конце нашей беседы он спел мне одну историческую песню.
Паша также сочинял песни на собственные стихи. Он знал множество хороводных песен. В минуты радости он пел, пел и танцевал на свадьбах, радуя людей своим мягким и проникновенным голосом.
Пашае Афо родился 11 сентября 1956 года в селе Кибихтапа Талинского района Армении. После окончания школы два года служил в Красной Армии. После военной службы получил высшее образование в Ярославском педагогическом университете в России. В течение многих лет преподавал русский язык в соседнем селе Сорик. Долгое время был главой своей родной деревни.
После распада Советского Союза Паша вместе с семьёй уехал в Россию и поселился в Ярославле. В этом городе проживает большая езидская община.
Именно в Ярославле, 22 сентября 2023 года, после непродолжительной болезни Пашае Афо ушёл из жизни.
В течение трёх дней перед его домом было многолюдно: поклонники, друзья, земляки и знакомые приходили проститься с любимым певцом.
Пашае Афо был похоронен на Ездском кладбище Ярославской области.
Сегодня ему исполнилось бы 70 лет.
И сегодня, в день рождения Пашае Афо, в наших ушах вновь звучат строки его песни. Но теперь они звучат иначе — с глубоким волнением, светлой грустью и чувством благодарности за его жизнь, его творчество и память, которую он оставил после себя.
Не смотри на меня так, не смотри на меня так,
Без дыма, без дыма — сердце моё горит!..
Приск Мгои
Россия, Ижевск, 11 сентября 2026 года
Культура
PAŞAYÊ EFO: WISA NENÊR TU LI MIN!..(Bona roja bûyîna wî)
Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min,
Bê dû, bê dû dişewite dilkê min!..
Sê sal berê hema vê mehê ev xetên strana Paşayê Efo guhê bi hezeran maşoqên stranbêjîya gelêrî da kirine zingîn, lê ne mîna hercar. Wê carê bi xemgînî û dilkovanî…
Ew çend meh bûn, ku agir dilkê vî dengbêjê xudanê dengê zîz û nazik ketibû, bê du, bê dû dişewitî…
Destpêka îlonê sala 2023-a hevalê min – Xaçoyê Qero min ra têlê xist û got, wekî Paşa gelekî bethale û têla xwe jî vêsandye, berê xwe ji her kesî – ji heval-hogiran, ji bira-pismaman, dost û xêrxwezan, lo ji cîhanê guhastye.
Du hejmarên têlên wî li bal min hebûn: min jî têlê xist, lê, mixabin… bersiv tune bû. Û wê demê ez ketme nava tefekûryê û mitalan: «Hey, Felek, mala te bişewite!..». Hemîn, dinya milkê bavê kesekî nîne, lê nexweşî mixenete: xet û sînoran, cihal û ahalan, çax û mecalan, dem û dewranê napirse.
Û 22-ê îlonê caba nebxêrîyê min ra hat, wekî Paşayê Efo çûye ber dilovanîya Xwedê…
Bi dilê xemgîn û kovan, bi mitalên kûr û betreng, bi hesîna kela genctîyê ez çûme nîveka salên 1970-î, gava kilamên Paşa bi radyoya meye Rewanê didan. Rema Xwedê Xelîlê Çaçan Mûradov be. Ewî wê hênê gazî Paşa kir û çend stranên wî qeyd kir û heya niha jî ew di dengxana radyoya me da têne parastinê: «Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min», «Ax nazikê nazdarê», «Ez werdeka gola şînim», «Giryê saz».
Van çend salên dawî Paşayê Efo helbestên Eskerê Boyîk, Xaçoyê Qero û xudanê van xetan jî kiribû kilam û di tora civakî da weşandibû. Hevalekî gelek berbihêr û qenc bû. Herdem me hevra têlê dixist. Digot, wekî awaz û akla wî mîna ya Aramê Tîkrane. Rastî jî usane: Aram saz dixe û ew jî distrê.
Carekê minra dîsa têlê xist û got, gelo mal-bendên kilaman, gava diwekilin, wê ra çi dibêjin. Min gotê: bendveger, bendwekil, dubend… Şa bû, pê têlê straneke mêranîyê min ra got…
Paşa helbest jî dinvîsî û dikire kilam. Ewî gelek kilamên govendan jî dizanibû. Wextê şayan dikete govendê, hewas-hewas dilîst û bi dengê xweyî nerm û zîz distra û govend digerand…
Paşayê Efo 11-ê îlonê sala 1956-a li gundê Qibixtepe (Navçeya Talînê, li Ermenîstanê) ji dayîkê bûye. Piştî dibistana navîn ew du salan di cêrgên Ordya Sor da qulix dike. Paşî eskerîyê ew xwendina bilind li Zankoya bajarê Yaroslavlê (Rûsya) ya amedekirina dersdaran dest tîne û li gundê cînar – Sorîkê salên dirêj dersên zimanê rûsî dida. Dû ra demeke dirêj bû serokê gundê kal-bavên xwe. Piştî hilweşbûna Sovîyêtê ew bi malbetî çû Rûsyayê û li bajarê Yaroslavlê hêwirî.
Olkeke meye mezin li vê qeza Yaroslavê heye. Û hema li vî bajarî 22-ê îlona sala 2023-a piştî nexweşîya demkin ew çû ber dilovanya Xwedê. Sê rojan hewarî-gazî li ber derê koçika Paşayê Efo kêm nedibûn… Maytê wî di nava mexberê êzîdîyên vê qezayê da sipartine ax-berên sar.
… Û îro jî, roja bûyîna Paşayê Efo, dîsa ev xetên strana wî li guhê me da hema dikine zingîn. Lê vê carê bi histerata kûr, bi şêkirdarîya berbî bîranîna wîye heta-hetayê…
Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min,
Bê dû, bê dû dişewite dilkê min!..
Prîskê Mihoyî,
Rûsya, Îjêvsk, 11.09.2026.
-
Новости6 лет назадТемур Джавоян продолжает приятно удивлять своих поклонников (Видео)
-
Исторические документы1 год назадКУРДСКИЙ СУДЕБНИК САСАНИДСКОГО ПЕРИОДА: «MĀTAKDAN I HAZĀR DĀTASTĀN»(«Книга тысячи судебных решений»)
-
Курдские племена,кланы,роды.18 лет назадThe Kurdish tribes of the Ottoman Empire
-
Страницы истории13 лет назадО личности Дария I Великого и Оронта в курдской истории
-
История13 лет назадДуховные истоки курдской истории: АРДИНИ-МУСАСИР-РАВАНДУЗ
-
История15 лет назадДинастия Сасаниды и курды
-
Интервью6 лет назадНациональная музыка для нашего народа — одна из приоритетных ценностей…
-
История15 лет назадКурдское государственное образования на территории Урарту: Страна Шура Митра

Вы должны войти в систему, чтобы оставить комментарий Вход