Свяжитесь с нами

Культура

Qadir Moti

Опубликованный

14 лет назад

вкл .

Çavkanîya zelal

 

     “Kî ku pey mirinêra nayê bîrkirinê, ew her tim zindîye”. Ev nêta ulumdarê Çînê Lao Dzî seranser li helbestvan Qadir Motî tê.

     Qadir Motî sala 1938-a li Nexçivanê-Rêspûblîka Xwemûxtar, nehîya Şerûrê gundê Derekendê tê dunyayê. Vira mekteba navîn kuta dike. Sala 1960-î bi malbetêva koçbetî Ermenîstanê dibin.

      Emê jêrê bona heqîya Xwedê bi kurt ser efrandarîya helbestvanê hêja rawestin û bila xwendevan bi xwe hafîyê derxe.

      Helbestên, ku ser sewt-awaz-miqamên gel têne efrandinê, ew rê dibînin û dilê her mirovekîra derbaz dibin. Eva destanîn, serfirazîke bilinde. 

       Lê ew nabe qismetê her efrandarekî. Ji ber ku, gotî ew kes ji roja ku, bi şidîyayî-şidîyayî rê diçe, jîyanêda hey bi dil û hesten xweva gelra gavde. Şayî-şîna wê, qencî-xirabîya wê, derd-kul, jan-êşa wê ya xwe bihesîne û wan gişkan nava xwîna dilê xwera derbazke, wê demê çavkanîya efrandar bi paqiş û zelal dibe.   Ev yek helbestvan Qadir Motîra li hev hatîbû. Rastî jî gava seranser dikevî nava efrandarîya helbestvan dixûnî, tê derdixî, wekî ewî karibûye têkeve nava rewşa gel. Zulm-sîtem, neheqîyên dijî gelra kewgirîye, serketin-rizgarîya wêra şa bûye. 

     Qadir Motî salên 70-î, ya sedsalîya derbazbûyîda tê nava wêje-edebîyatê. Lê qewlên heyîye dijwar nahêlin ew pirtûkan bide weşandinê. Ew tu dema qelama xwe danayne, dinivîse, diefrîne.
     Malbeta Qadir Motî bi zorê ji Ermenîstanê sala 1988 koçberî Azerbaycanê dibe, bajarê Bakûyêda cî-war dibe. 

     Sala 1990-î hej hilweşandina Yekîtîya Sovêtê ketinê, li Azerbaycanê bona gel-netewîyên hindikjimar êpêce mecalên qenc têne sazkirinê. Di alîyê ronahî dîtîna pirtûka da rê-dirbeke fire bona nivîskar, helestvanan ve dibe.

     Bi fermî destûr dan, wekî bi zimanê netewîyên hîndik jimar, yên ku, Azerbaycanêda dijîn, pirtûk, rojname bêne weşandin. Weşenîka Dewletê ya bi navê “Azerneşr”-ê di alîyê weşandina pirtûkên bi zimanê lezgîkî, talişî, kurdî, tatan û yên mayînda dest bi çalekîyên xwe kir.
     Sala 1993-a bi rêdaktorîya Şamîlê Selîm Esgerov pirtûka helbestvan Qadir Motî ya bi navê “Bi gazinim, dunya” ronahî dibîne. Dema baxçê herî bi gul-sosin û bi pergar bê xweyî dimîne, diçilmise, hilwedişe. Xweyî li wî derketînê, ew avdanê, nihêrînê gulvedide; pey pirtûka yekemînra di nava efrandarîya Qadir Motîda guhastinên pirr-pirr mezin derketine holê. Helbestên helbestvan mîna deste kulîlkên bi bîn, bi bîn bûn. Goveka mijarên helbestvan fire bû. Wanda nitrandina erf-edet, wetenhizî, şerkarîya rîya gel ya bi sîyanet-serfinîyaz, hub-hizkirin û bawerîya roja sibêye geş bask veda!

 

     Qadir Motî çarenûsa xwe bi şewat digihîne xwendevana, dibêje:

 
Rozgar xerab, bext razaye,

Mital xar kir vê dewranê.

Rev-bez, ax-zar bû para min,

Dilêm sar kir vê dewranê.

 

     Ew xwe ji gel dûr nagire, helbestvan qewmandinên gerdûnê, rewşa gelê xwe, kirina neyaran rind derz dike, rind dibîne û birîna dilê xwe dide kivşê: 

 

Dilê meda ma hesret, 

Wek xulamê bê rûmet, 

Ji sed parî parek dan, 

Ew jî bi rik, bi kudret.

 

     Helbestvan û nivîskar wê demê dibin hizkirîyê xwendevana, dema ew bi zimanekî zelal dinivîse û qewmandina dewrêra dide girêdanê. 

     Ev herdu bilindayî helbestvan Qadir Motîra li hev tên. Bedewnivîsara helbestên helbestvan bona wê yekê zelale, wekî wî hê biçûktîyêda ji çavkanîya zargotina gel av wexwarîye. 
Pirtûka bi dorê Qadir Motî nav dike-“Bê parim, dunya”. Ew pirtûk sala 1999-a ji alîyê weşenîka Dewleta Azerbaycanêda tê weşandinê. 

     Qadir Motî jîyanêda daha pirr şa dibe gava sala 2005-a nivîskar Ahmedê Hepo bi dewetname diçe Kurdistana Başûr û ew romana xwe “Birîn”-êra tevayî, berevoka helbestên helbestvanê hêja, ya bi navê “Bi gazinim, dunya” bi guhêrbarîyên (varîyant) nûhva, li bajarê Hewlêrê, bi hîvîkirin dide weşandinê. 

     Pêwîste destanîn, bilindayîke helbestvan Qadir Motî bînine holê. Ewî him jî bi azerbaycanî helbest dinivîsî. Ew hebestên wî ji alîyê xwendavanên Azerbaycanîada bilind dihatîne hêjandinê. 
     Bi dilêşî bêjin, wekî pirtûka wîye dawîyê ya bi nave “Menal, dilo” dîsa bi pêşgotin û rêdaktorîya nivîskar Ahmedê Hepo sala 2007-a ronahî dibîne. 

     Dawîyêda ewê yekê bînine serzara, wekî her ku, wede derbazbe helbestên dengbêj, helbestvan Qabir Motî wê hêjaya xweye heq di nava wêjeya gelê kurd da bigire. 
Helbestvanê di alîyê welatda miraz çavada mayî, 7 tebaxê sala 2009-a li bajarê Bakûyê dunya xwe guhast.

     Em bawerin navê helbestvan Qadir Motî wê timê di nava wêjeya gelê kurdada bê kişandinê. Ewê bibe yekî timê bîranî! 

 

Ahmedê Hepo, Endamê Yekîtîya Nîvîskarên Azerbaycanê

 

(Rojname “Dengê Kurd”. Komara Azererbaycan).

 

http://eu.kurdistan-post.eu/diaspora/7274-qadir-mot-ahmed-hepo.html

Связанные темы:

Культура

ПАШАЕ АФО: «НЕ СМОТРИ НА МЕНЯ ТАК!..»

Опубликованный

2 недели назад

вкл .

12.09.2026

Автор:

(Его памяти)

Не смотри на меня так, не смотри на меня так,
Без дыма, без дыма — сердце моё горит!..

Три года назад, почти в эти же сентябрьские дни, тысячи поклонников народного певца Пашае Афо услышали эти строки его песни — но на этот раз не так, как обычно. В тот день они звучали с особой грустью и состраданием.

К тому времени он уже несколько месяцев тяжело болел. Сердце этого певца, автора песен и обладателя тонкого, мягкого голоса горело — без дыма, без конца…

В начале сентября 2023 года мне позвонил мой друг Хачое Коте и сообщил, что Пашае Афо очень тяжело болен: у него онкологическое заболевание. Он отгородился от всех — от друзей, родственников, от окружающего мира. Отключил телефон и ни на чьи звонки не отвечал.

У меня были два его номера телефона. Я звонил ему, набирал снова и снова, но, увы, ответа не было. И тогда я погрузился в тяжёлые раздумья: «Эх, коварная судьба!..»

Да, этот мир не является чьей-либо собственностью, и жизнь человеческая не вечна. Но болезнь приходит внезапно, не выбирая людей, не зная ни границ, ни времени года…

И вот 22 сентября пришла печальная весть: по милости Божией Пашае Афо скончался.

С грустным и тоскливым сердцем, с глубокими и тревожными мыслями я мысленно вернулся в середину 1970-х годов, когда песни Пашае звучали в эфире нашего ереванского радио.

Царство ему Небесное! Халиле Чачан Мурадов в своё время пригласил Пашае Афо и записал несколько его песен, которые до сих пор хранятся в золотом фонде радио: «Wisa nenêr tû li min», «Ax, nazikê, nazdarê», «Ez werdeka gola şînim», «Giryê saz».

В последние годы Пашае Афо сочинял песни на стихи Аскяре Боика, Хачое Каро и автора этих строк и публиковал их в социальных сетях.

Он был очень добрым человеком и хорошим другом. Мы часто созванивались. Паша говорил, что по музыкальному стилю, особенно по характеру аранжировок, его творчество близко к пению Араме Тикрана. И в этом действительно была своя истина: Арам играл на сазе, а Паша пел.

Однажды он позвонил мне, и мы долго разговаривали о народном фольклоре, музыке и песнях. В конце нашей беседы он спел мне одну историческую песню.

Паша также сочинял песни на собственные стихи. Он знал множество хороводных песен. В минуты радости он пел, пел и танцевал на свадьбах, радуя людей своим мягким и проникновенным голосом.

Пашае Афо родился 11 сентября 1956 года в селе Кибихтапа Талинского района Армении. После окончания школы два года служил в Красной Армии. После военной службы получил высшее образование в Ярославском педагогическом университете в России. В течение многих лет преподавал русский язык в соседнем селе Сорик. Долгое время был главой своей родной деревни.

После распада Советского Союза Паша вместе с семьёй уехал в Россию и поселился в Ярославле. В этом городе проживает большая езидская община.

Именно в Ярославле, 22 сентября 2023 года, после непродолжительной болезни Пашае Афо ушёл из жизни.

В течение трёх дней перед его домом было многолюдно: поклонники, друзья, земляки и знакомые приходили проститься с любимым певцом.

Пашае Афо был похоронен на Ездском кладбище Ярославской области.

Сегодня ему исполнилось бы 70 лет.

И сегодня, в день рождения Пашае Афо, в наших ушах вновь звучат строки его песни. Но теперь они звучат иначе — с глубоким волнением, светлой грустью и чувством благодарности за его жизнь, его творчество и память, которую он оставил после себя.

Не смотри на меня так, не смотри на меня так,
Без дыма, без дыма — сердце моё горит!..

Приск Мгои
Россия, Ижевск, 11 сентября 2026 года

Продолжить Чтение

Культура

PAŞAYÊ EFO: WISA NENÊR TU LI MIN!..(Bona roja bûyîna wî)

Опубликованный

2 недели назад

вкл .

11.09.2026

Автор:

Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min,
Bê dû, bê dû dişewite dilkê min!..

Sê sal berê hema vê mehê ev xetên strana Paşayê Efo guhê bi hezeran maşoqên stranbêjîya gelêrî da kirine zingîn, lê ne mîna hercar. Wê carê bi xemgînî û dilkovanî…
Ew çend meh bûn, ku agir dilkê vî dengbêjê xudanê dengê zîz û nazik ketibû, bê du, bê dû dişewitî…
Destpêka îlonê sala 2023-a hevalê min – Xaçoyê Qero min ra têlê xist û got, wekî Paşa gelekî bethale û têla xwe jî vêsandye, berê xwe ji her kesî – ji heval-hogiran, ji bira-pismaman, dost û xêrxwezan, lo ji cîhanê guhastye.
Du hejmarên têlên wî li bal min hebûn: min jî têlê xist, lê, mixabin… bersiv tune bû. Û wê demê ez ketme nava tefekûryê û mitalan: «Hey, Felek, mala te bişewite!..». Hemîn, dinya milkê bavê kesekî nîne, lê nexweşî mixenete: xet û sînoran, cihal û ahalan, çax û mecalan, dem û dewranê napirse.
Û 22-ê îlonê caba nebxêrîyê min ra hat, wekî Paşayê Efo çûye ber dilovanîya Xwedê…
Bi dilê xemgîn û kovan, bi mitalên kûr û betreng, bi hesîna kela genctîyê ez çûme nîveka salên 1970-î, gava kilamên Paşa bi radyoya meye Rewanê didan. Rema Xwedê Xelîlê Çaçan Mûradov be. Ewî wê hênê gazî Paşa kir û çend stranên wî qeyd kir û heya niha jî ew di dengxana radyoya me da têne parastinê: «Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min», «Ax nazikê nazdarê», «Ez werdeka gola şînim», «Giryê saz».
Van çend salên dawî Paşayê Efo helbestên Eskerê Boyîk, Xaçoyê Qero û xudanê van xetan jî kiribû kilam û di tora civakî da weşandibû. Hevalekî gelek berbihêr û qenc bû. Herdem me hevra têlê dixist. Digot, wekî awaz û akla wî mîna ya Aramê Tîkrane. Rastî jî usane: Aram saz dixe û ew jî distrê.
Carekê minra dîsa têlê xist û got, gelo mal-bendên kilaman, gava diwekilin, wê ra çi dibêjin. Min gotê: bendveger, bendwekil, dubend… Şa bû, pê têlê straneke mêranîyê min ra got…
Paşa helbest jî dinvîsî û dikire kilam. Ewî gelek kilamên govendan jî dizanibû. Wextê şayan dikete govendê, hewas-hewas dilîst û bi dengê xweyî nerm û zîz distra û govend digerand…
Paşayê Efo 11-ê îlonê sala 1956-a li gundê Qibixtepe (Navçeya Talînê, li Ermenîstanê) ji dayîkê bûye. Piştî dibistana navîn ew du salan di cêrgên Ordya Sor da qulix dike. Paşî eskerîyê ew xwendina bilind li Zankoya bajarê Yaroslavlê (Rûsya) ya amedekirina dersdaran dest tîne û li gundê cînar – Sorîkê salên dirêj dersên zimanê rûsî dida. Dû ra demeke dirêj bû serokê gundê kal-bavên xwe. Piştî hilweşbûna Sovîyêtê ew bi malbetî çû Rûsyayê û li bajarê Yaroslavlê hêwirî.
Olkeke meye mezin li vê qeza Yaroslavê heye. Û hema li vî bajarî 22-ê îlona sala 2023-a piştî nexweşîya demkin ew çû ber dilovanya Xwedê. Sê rojan hewarî-gazî li ber derê koçika Paşayê Efo kêm nedibûn… Maytê wî di nava mexberê êzîdîyên vê qezayê da sipartine ax-berên sar.
… Û îro jî, roja bûyîna Paşayê Efo, dîsa ev xetên strana wî li guhê me da hema dikine zingîn. Lê vê carê bi histerata kûr, bi şêkirdarîya berbî bîranîna wîye heta-hetayê…

Wisa nenêr, wisa nenêr tu li min,
Bê dû, bê dû dişewite dilkê min!..

Prîskê Mihoyî,
Rûsya, Îjêvsk, 11.09.2026.

Продолжить Чтение

Популярные публикации