Свяжитесь с нами

Новости

Niviskar u zaniyare kurdi navdar Karlene Caсani cu li ser dilovaniya xwe

Опубликованный

14 лет назад

вкл .

9-ê nîsanê sala 2012-an zanîyar û nivîskarê kurdî navdar, doktorê dîrokzanîyê, serokê para kurdzanîyê ya înstîtûta Rohilatzanîyê ya Akadêmîya Ermenîstanêye zanîstîyê  Karlênê Çaçanî  di  83 salîya temenê xwe da li Yêrêvanê çû li ser dilovanîya xwe.

Karlênê Çaçanî 25-ê kanûnê sala 1929-an li gundê Cercerîsê li Ermenîstanê  ji dîya xwe bûye. Navê gûndê wan naha Dêrike. Ew gûndekî kurdên êzîdî ye li navçeya Elegezê. Karlên hema di bicûktîyê da terbîyet-torên kurdî li ber destên pîrika xwe Meyrê û kalikê xwe Çaçan distîne, yên ku baş haj nimûnên zargotina gelêrî, erf-edet û rabûn-rûniştina civaka netewî hebûn. Ew bi rûhê walatparêzîyê nebiyê xwe perwerde dikin  û nasîya wî didine cewiharên zargotina kurda. Li ser merîfeta Karlên ya efrandarîyê usan jî bavê wî Aramê Çaçan bandûra xwe dihêle, yê ku di dema xwe da gelek nimûnên zargotinê tomar kirîye û wek pirtûk çap kirîye.

Karlênê Çaçanî  sala 1948-an mekteba gundê Elegezê ya navîn kuta dike û hema wê salê jî di înstîtûta Rewanê ya dersdaramadekirinê da, li fakûltêta dirokê tê qebûlkirinê.

 

 Xwendina bilind ew sala 1952-an dest tîne û dibe dersdar. Paşê ew di para kurdî da li radyoya Yêrêvanê derbasî li ser kar dibe û demekê li wir dixebite. Di salên 1955-1961-an da ew li rojnama «Rya teze» wek serwêra para çand û wêje kar dike. Dû wêra hetanî roja dawî li para kurdzanîyê ya înstîtûta Rohilatzanîyê ya Akadêmîya Ermenîstanêye zanîstîyê wek zanyar kar dikir, lê salek berê bû serokê wê beşê.

Zanyarê naskirî gelek berhem amade kirine. Ewî nêzîkî sedî gotarên zanîstîyê li ser dostanîya kurdan û ermenîyan, li ser çand û dîroka kurdan nivîsîye. Weke 15 pirtûkên efrandinên wî derketine, gelek ji wanan jî  bi zimanê rûsî û ermenî hatine weşandin.

Nivîskar ji salên 60-î destpêkirî endamê Yekîtîya rojnamevanan û Yekîtîya nivîskarên Sovîyeta berê bû. Sala 1966-an wî hildibijêrin wek sedrê koma nivîskarên kurdên Ermenîstanê û ew gelek salan wî karî dimeşîne.

Karlênê Çaçnî sala 1965-an li ser mijara dostanîya gelên ermenî û kurd di sedsalên 19-20-î da têza zanîyarî xwey dike û dibe doktorê dîrokzanîyê.

Wan salan helbestên wî di rojname, kovar û berevokên Ermenîstanê yên bi zimanê kurdî, ermenî û rûsî da çap dibin. Hizkirin û mêla helbestvan gelekî berbi zarokan hebû û lema jî berevoka helbestên xwe ya pêşin ji bo wana bi sernivîsa «Ahmedê egît» amade kiribû û li sala 1958-an li Rewanê bi zimanê kurdî çap kirîye. Afirandinên li vê berevokê cîhbûyî nêzîkî dilê zarokanin û helbestvan wana bi ruhê walathizîyê, mirovhizîyê û mêrxasîyê va terbîyet dike. Piştî du salan berevoka afirandinên Karlênê Çaçanî ya nû ji bo mezinan bi sernivîsa «Gul» ronayî dibîne. Mijara vê berevokê welatparêzî  û  aşîtîye. Paşê pirtûkên wî yên bi navê «Şêr û kew», «Dil û weten», «Baqe tav», «Zerê», «Zînê»  û yên mayîn çap dibin. Gelek helbestên wî di berevoka «Bahara teze» da (bi dehe salan li pey hev) ronayî dibînin.

Helbestên wî bi rûsî, ermenî, gurcî, erebî, almanî û bi zimanên mayîn jî hatine wergerandin. Sala 1983-an çapxana «Sovêtskîy pîsatêl» (nivîskarê Sovîyêt) li Moskvayê berevoka Karlênê Çaçanî çap kir. Xûdan berhemê navê wê danîye «Radûga»(Keskesor): bi rastî jî  helbestên vê berevokê wek keskesorê pirawazin û bi naveroka xweva jî hewaskarin.

Karlênê Çaçanî usan jî rojnamavan, zanyar û salên dirêj berpisyarê pirtûkên kurdî bû. Gelek gotarên wî yên balkêş di kovar û rojnaman da derketine. Lê berhemên wî yên zanyarîyê – «Kurdên Ermenîstana Sovîyêtê nava 40 salan da», «Ji dîroka dostanîya gelên ermenî û kurd» (herdu jî bi ermenî),  «Dostîya gelên ermenî û kurd»(bi kurdî), «Kovar û rojnamên ermenîyan li ser kurdan di salên 1850-1920-î da»(bi rûsî û ermenî) ji hêla zanyar û xwendevanva bilind hatine qîmetkirin. Karlênê Çaçanî du xebatên zanîyarî yên giranbahaye dinê jî nivîsîne: navê yekê «Mêrxasîya kurdan û ermenîyan li Dêrsimê li dijî Turkîyê»-ye, lê ya dinê awa tê navkirin: «Dîroka heleqetîyên ermenîyan û kurdan ya çandê di salêd 1950-1980-î da». Sala 2006-an navê doktor-profêsor dane wî.

Karlênê Çaçanî ji bo emekê mezin yê di warê pêşvebirina wêje û çanda  kurdên Sovîyêta berê da gelek caran hêjayî xelatên Ermenîstana Sovîyêtê yên dewletê bûye.

12-ê nîsanê sala 2012-an meytê Karlênê Çaçanî wê li Ermenîstanê li gûndê kal-bavên wî–Dêrikê bispêrin axê.

Bîranîna nivîskar û zanyarê kurdî navdar ya Karlênê Çaçanî wê li dilê wan kesan da geş bimîne, yên ku ew nas kirine, bi wîra hevaltî kirine û xebitîne.

 

 

Bila rehma Xwedê wî be! Bila serê gelê me xweş be!

 

 

 

 

Koma rewşenbîrên kurd yên Sovîyêta berê.

Rêveberîya malpera www.kurdist.ru

 

Связанные темы:

Новости

КУРДЯНКА — НОВЫЙ МИНИСТР ОБОРОНЫ НИДЕРЛАНДОВ: ДИЛАН ЙЕШИЛГЕЗ

Опубликованный

1 неделя назад

вкл .

01.03.2026

Автор:

Дилан Йешилгёз-Зегериус (нид. Dilan Yeşilgöz-Zegerius, при рождении Дилан Йешилгёз (тур. Dilan Yeşilgöz, курд. Dîlan Yeşilgöz); род. 18 июня 1977[1], Анкара[2]) — нидерландский политический и государственный деятель курдского происхождения. Лидер Народной партии за свободу и демократию с 14 августа 2023 года. Первый вице-премьер-министр и министр обороны Нидерландов с 23 февраля 2026 года. Член Второй палаты Генеральных штатов Нидерландов с 6 декабря 2023 года и в 2017—2021 годах. В прошлом — Министр юстиции и безопасности Нидерландов (2022—2024), статс-секретарь Министерства экономики и климатической политики Нидерландов (2021—2022).

Биография

Родилась 18 июня 1977 года в Анкаре, столице Турции[3][4]. Её отец Юджел Йешилгёз[нид.] (род. 1951), курд[5] по происхождению[6], был профсоюзным деятелем левой Конфедерации революционных профсоюзов Турции. После государственного переворота в Турции 12 сентября 1980 года он бежал с семьёй из страны. Через Ирак и Иран он добрался до Нидерландов в 1984 году, когда Дилан было 7 лет. В Нидерландах он стал криминологом.

В 1991 году поступила в колледж Валлей в Амерсфорте. В 1997—2003 годах изучала культуру, организацию и менеджмент в Амстердамском свободном университете[3].

В 2004—2006 годах — сотрудник Научного бюро исследований и статистики общины Амерсфорт. В 2006—2014 годах — консультант муниципального совета Амстердама по безопасности и страхованию, участвовала в различных политических проектах[3]. Сперва была членом Социалистической партии в Амерсфорте, писала для молодёжки Партии труда и волонтёрила для Зелёных левых.

В 2004—2010 годах — специалист Amnesty International. В 2008—2011 годах член правления общественной некоммерческой организации SAVAN (Stichting Audiovisuele Antropologie Nederland)[3].

С 2010 года — член Народной партии за свободу и демократию (VVD)[3].

По результатам муниципальных выборов 2014 года избрана депутатом городского совета Амстердама от Народной партии за свободу и демократию[3].

По результатам парламентских выборов в 2017 году избрана членом Второй палаты Генеральных штатов Нидерландов от Народной партии за свободу и демократию. Переизбрана на выборах 2021 года[4][3].

25 мая 2021 года назначена статс-секретарём в Министерстве экономики и климатической политики Нидерландов в третьем кабинете Рютте[3].

10 января 2022 года назначена министром юстиции и безопасности Нидерландов в коалиционном четвёртом кабинете Рютте[англ.], сформированном по результатам парламентских выборов 2021 года[7][3].

12 июля, через два дня после отставки Марка Рютте, Йешилгёз-Зегериус выдвинула свою кандидатуру на пост следующего лидера VVD[8]. На следующий день правление партии официально выдвинуло ее на эту должность[9]. 14 августа она официально стала лидером партии VVD[10].

По результатам парламентских выборов 2023 года избрана членом Палаты представителей. Переизбрана на выборах 2025 года.

23 февраля 2026 года назначена первым вице-премьер-министром и министром обороны в коалиционном правительстве меньшинства[англ.] под руководством премьер-министра Роба Йеттена.

Примечания

  1. Dilan Yeşilgöz-Zegerius (нид.) — Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.
    1.  de Wetering S. v. Dilan Yeşilgöz-Zegerius wil Rutte opvolgen: dit wil je over haar weten (нид.) — Margriet, 2023.
    1.  Dilan Yeṣilgöz-Zegerius (нид.). Rijksoverheid.nl. Дата обращения: 13 января 2022. Архивировано 14 января 2022 года.
    1.  Dilan Yeşilgöz-Zegerius (нид.). Tweede Kamer der Staten-Generaal. Дата обращения: 14 января 2022. Архивировано 14 января 2022 года.
    1.  Slomp, Door Priscilla. Mediagenieke VVD’er Yesilgöz maakte bliksemsnel carrière (нид.). NU (12 июля 2023). Дата обращения: 25 ноября 2023. Архивировано 24 ноября 2023 года.
    1.  De wispelturige politieke zoektocht van Dilan Yesilgöz-Zegerius (нид.). FD.nl. Дата обращения: 25 ноября 2023. Архивировано 6 января 2022 года.
    1.  Новое правительство Нидерландов приступит к работе 10 января. ТАСС (30 декабря 2021). Дата обращения: 13 января 2022. Архивировано 13 января 2022 года.
    1.  nieuwsredactie, Door onze. Yesilgöz wil Rutte opvolgen als VVD-leider en stelt zich kandidaat (нид.). NU (12 июля 2023). Дата обращения: 20 августа 2023. Архивировано 20 августа 2023 года.
    1.  VVD-bestuur wil Yesilgöz als opvolger Rutte (нид.). nos.nl (13 июля 2023). Дата обращения: 20 августа 2023. Архивировано 13 августа 2023 года.
    1.  Dutch Justice Minister Becomes New Leader of Rutte’s VVD Party (амер. англ.). Yahoo News (14 августа 2023). Дата обращения: 20 августа 2023. Архивировано 20 августа 2023 года.

https://ru.wikipedia.org/wiki/Йешилгёз-Зегериус,_Дилан

Продолжить Чтение

Новости

ROJNAMEVAN Û DÎPLOMAS HESENÊ QEŞENG ÇÛ BER DILOVANYA XWEDÊ

Опубликованный

2 месяца назад

вкл .

13.01.2026

Автор:

Çanda meye netewî zîyaneke mezin kişand: karmendê rojnama «Rya teze» yê berê, rojnamevan û dîplomasê naskirî Hesenê Qeşeng 12-ê çileya sala 2026-an di 82 salya temenê xwe da  li bajarê Novorosîyskê (Rûsya, parwalatê Krasnodarê) çû ber dilovanya Xwedê.

Li ser rol û kemala ocaxeke meye netewîye sereke – rojnama  «Rya teze», ya di warê pêşvebirina çand, ziman û dîroka gelê me da, eger derew tê tunebe, mirov dikare têza doktorîyê binvîse. Bawer bikî tune mijareke civaka kurdîye usa, ku rojnama «Rya teze» li ser nesekinîye û nenivîsîye. Tiştekî veşartî nîne, ku ev  rojnama jîyandirêj hetanî dawîya sedsala 20-î jî ma wek hedadxaneke kadroyên netewîye sereke. Gelek zanîyar û nivîsakarên meye navdar di dema xwe da li vê rojnamê kar kirine û herdem li ser rûpêlên wê gotar û nivîsên xwe weşandine. Hema ji wan karmendên rojnamêye jêhatî û şareza yek jî Hesenê Qeşeng bû.

                Hesenê Qeşeng 15-ê sibata sala 1944-an li Ermenîstanê, li gundê Eynelûyê (niha Lênûxî, navçeya Êçmîazînê) ji dayîkê bûye. Sala 1953-an mala bavê wî ya Qeşengê Eyoyê Xwedo cîhguhastî gundê Dalarê (navçeya Artaşatê) dibe.  Zarotaya Heso li vî gundî derbas bûye, di vî gundî da jî ew çûye dibistana seretayî.

Sala 1957-an malbeta Qeşengê Eyo diçe bajarê Artaşatê û li wir dihêwire. Heso xwendina xwe li dibistana bajêre hejmara 1-ê dûmayî dike. Sal 1963-an ew vê dibistana navîn bi mêdala zêr serhevda tîne û hema wê salê jî li beşa farizî ya fakûltêta Rojhilatzanîyê ya Ûnîvêrsîstêta Êrêvanêye dewletê tê hildanê.

           Salên xwendekarîyê bona wî salalên here xweş bûn, li ber wî cîhaneke nû vebibû. Piştî dersan dema wîye aza qet tunebû: yan ewê li pirtûkxanê bûya, yan jî diçû radyoya kurdî û rojnama «Rya teze». Wê demê komela xwendekarên kurd ya Rewanê hebû. Komelê karekî mezin dabû pêşya xwe: hertim nivîskar, zanyar û rewşenbîrên meye cihê-cihê  vexwendî civînên xwe dikir, yên ku li ser wêje, çand û dîroka gelê me gotebêj û qise pêk danîn. Hema wan salan jî hesîna Hesen ya hizkirina berbi netew û welatê kal-bavan bêtir kûr bû û di dilê wî da şax veda. Hema di wê demê da ew bi rojnama «Rya teze» ra hate girêdanê, car-caran gotar ji bo wê û radyoyê dinvîsî.

          Havîna sala 1968-an Hesenê Qeşeng bi dîploma sor Ûnîvêrsîtêt kuta kir. Gere bê gotinê, wekî dîploma sor kêm xwendekaran dikaribûn wergirtana. Dîploma usa her tenê didane wan kesan, yên ku nava 5 salan da bêqusûr hîn bûne û tenê qîmetê zef baş stendine.

Destpêka sala 1969-an berpirsyarê rojnama «Rya teze» Mîroyê Esed gazî Hesen dike, ku di rojnamê da wek nûçevan kar bike. Karmendîya Hesen ya rojnamevanîyê bi fermî hema di wê salê da destpê bû û bêtirî 20 salan dom kir.

Hesen timê bîr danî: «Ez du hesînan ra amin mame û bawerim, ku heya rojên xweye dawî jî ew hesîn wê li bal min bimînin û neyêne guhastinê. Ya yekemîn ewe, ku dibê mirov xêrxwez û qenc be, xirabî û nemamîya xelqê neke. Axir ne pêşîyên me digotin, wekî ji şer û dewan tu xêr tune, her tenê qencî dimîne û tê şêkirandinê. Ya duemîn jî – ew hizkirina berbi netew û waletê meye. Mirovê xwedî hesînên awa, bi bawerîya min,  mirovê herî dewlemend û bexteware».  Belê, xudanê van xeta şade ye: ew van hesînan ra hetanî dawîya emrê xwe amin ma…

Nivîskarê meyî navdar Eskerê Boyîk, ku vê gavê li Almanyayê dijî, gele-gele nivîsarên xwe li ser rûpêlên «Rya teze» çap kirine. Ew, ku timê dibû mêvanê rojanamê û wek rewşenbîrên meye mayîn baş haj karê rêdaksyonê û karmendên wê hebû, li ser Hesen awa nivîsye: «Hesenê Qeşeng bi xeysetê xwe yê paqij û eşîrtîyê, bejin-bala xweye tîtalî û seke-sifetê xweyî kurmancî, pêra jî zanebûnên berfireh nava rewşenbîrya meye Ermenîstanê da hertim berbiçav diket. Welatparêzekî dilsoz û rojnemevanekî serketî bû. Gotar û nivîsên wî balkêş bûn. Ew bi hewaskarî dihatine xwendinê…».

Di destpêka sala 1981-ê xudanên van xetan hate rojnama «Rya teze» û derbasî li ser kar bû. Wê demê desteke karmendên rojnamêye zane û cêribandî bi serekvanîya berpirsyarê emekdar Mîroyê Esed kar dikir. Nenihêrî wê yekê, wekî min Hesenê Qeşeng berî hingê jî nas dikir, lê salên karê tevayî em bi nêzîkayî û baş hev ra bûne nas. Hesen bêtir gotarên li ser çanda netewî û mijarên civakî dinvîsî. Nivîsên wî bi naverok kûr bûn. Gava ewî pirsgirkek hildida û arzû dikir, ne ku tenê sebebên wê pirsgirêkê danî ber çavan, lê usan jî ew nirx dikir û rê-dirbên çareserkirna wê pirsgirêkê nîşan dida û derdixiste meydanê. Di rojnamê da ew gelek salan serokê beşa çand û nama bû. Ewî namên xwendevanên rojnamê guhdar dixwend, bi bingehî analîz dikir, gava pêwîst bûya, diçû xudanên wan neman didît yanê jî ew vexwendî rêdaksyona rojnamê dikir…

                Tiştekî veşartinê nîne, ku berî hilweşbûna Yekîtîya Sovîyêtê li hemû komarên wê, di wê jimarê da li Ermenîstanê jî, rewşa aborî û sîyasî xirab bûbû, gelek hêzên netewperest serên xwe bilind kiribûn, civakên netewên kêmjimar ketibûn rewşeke nedîhar ji bo bawerîya berbi roja sibê…  Ji ber van babetan  Hesenê Qeşeng jî wek gelek rewşenbîrên me terka xebata xweye li «Rya teze» da, ji Yêrêvanê bi malbetî koçber bû, çû Rûsyayê û li bajarê Novorosîyskê hêwirî.

            Hesenê Qeşeng wergêrvanekî zimanê farizî yê gelekî jêhatî bû. Li salên 1980-î ew du caran çû Afxanistanê û serhev weke 5 salan li wir karê wergêrîyê û dîplomasîyê  kir. Di destpêkê da wek wergêr, lê dû ra wek sêkrêtarê duemîn yê baylozxana Rûsyayê li Afxanistanê xebitî. Xebata wî bilind hatîye qîmetkirinê: ew bi gelek xelatên dewleta Sovîyêtê û Afxanistanê va hatîye rewakirinê. Mîna vê rojê tê bîra me, li rêdaksyona rojnama «Rya teze» caranan, gava em di nava karê wergêrê da rastî hinek têrmînên çetin dihatin û me nikaribû wêrgêra wane kurdîye rast bidîta, em berbirî Hesenê Qeşeng yan jî gotarvan Rizganê Gango dibûn (ewî jî farizî baş dizanibû û gelek salan li Îranê kar kiribû), wekî koka wan têrmînan  li xebernamên farizî bigerin û bibînin. Bi wî teherî karmendên rojnama me gelek têrmînên nû çê dikirin.

            Rojnamevan Rizganê Cango, yê ku îro bi fermî wek midûrê rêdaksyona «Rya teze»  hesab dibe û li Moskvayê dijî û kar dike, bîr tîne: «Gava Hesenê Qeşeng bi mecbûrî terka rojnema «Rya teze»  da û ji Ermenîstane derket, ew 46 salî bû. Ger ew neçûya, wê hetanî îro, yanê weke 36 salan jî qulixî  gelê xwe bikira. Ew wek xudanê zanebûnên kûr dikaribû bibûya dersdarê nifşên nû…».

Rojnamevan û wergêrvan Têmûrê Xelîl ji Stokholmê li ser Hesenê Qeşeng awa nivîsye: «Di nava me da meriv bi çend şêwa bi nav û deng dibin. Hinek bi wê yekê va, ku zargotina gelê xwe baş dizanin, hinek bi wê, ku xwe ji şîn û şayên miletîyê nadine paş, hinek kes bi xwendin û zanebûnên xwe va, hinek jî bi welatparêzîya xwe va. Kêm caran dibe, ku ev hemû nîşan bi hev ra li bal merivekî hebin. Yek ji wan kesan jî Hesenê Qeşeng bû…».

            Dibêjin, mirovê efrandar berî her tiştî arxîtêktorê ruhê xwe ye, dû ra yê benda. Efrandar bi ruhê xwe va tu caran kal nabe, ji ber ku ramanên wî herdem nûjen û genc dibin. Hesenê Qeşeng jî wek mirov, rojnamevan û dîplomas nûjenvanê ramanên xwe yên niştimanperwarîyê û welatparêzîyê bû…

                Ji navê heval-hogirên Hesenê Qeşeng em serxweşîyê didine bira-pismam, seranser binemala Qeşengê Eyoyê Xwedo.

                Bila serê lawê wî Barzanî û nevîyên wî sax be!

                Bila serê gelê me sax be!

Prîskê Mihoyî,

karmendê rojnama «Rya teze» yê berê,

rojnamevanê emekdar yê Komara Ûdmûrtyayê (Rûsya).

Ji navê Rêveberya malpera www.kurdist.ru

Rêveberya malpera www.kurdist.ru ji bo koça dawî ya  Hesenê Qeşeng — rojnamevan û dîplomatekî kurdî navdar serxweṣîyê dide bira-pismam û malbeta rehmetî.

Hesenê Qeşeng di warê pêşxistina çapemeniya kurdî û xurtkirina têkiliyên civakî da karekî mezin kir.

Bi salan Hesenê Qeşeng bi awayekî çalak beşdarî pêşvebirina rojnamegeriya kurdî bû û li ser qada navnetewî berjewendiyên Yekîtiya Sovyetê diparast. 

Taybetmendiyên wî yên profesyonel, rastî û dilsoziya wî bal heval-hogirên wî rêzgirtina kûr herdem dihate qîmetkirinêh. Xebata wî di dîroka rojnamegeriya kurdî û dîplomasiya Sovyetê de şopeke bêhempa hişt.

Bîranîna Hesenê Qeşeng di dilê kesên ku wî bi şexsî nas dikirin wê her û her bimîne.

Di vê dema dijwar de rêveberya malbera www.kurdist.ru sersaxiyê dide malbat, heval û hevkarên rehmetî.

Bi rêz û xemgînî,

Rêveberya malpera www.kurdist.ru

Продолжить Чтение

Популярные публикации